<

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Isparta İl Sağlık Müdürlüğü

T.C. Sağlık Bakanlığı T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Isparta İl Sağlık Müdürlüğü

Facebook Twitter Google Plus Linkedin

9 Mayıs” Dünya Çölyak Günü”

Güncelleme Tarihi: 25/09/2019

Çölyak hastalığı (Gluten Enteropatisi), bağırsaklar­daki sindirimi sağlayan villus [tüysü oluşumlar] denilen yapıların bozulmasına sebep olan ve dola­yısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini en­gelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir alerjik sindirim sistemi hastalığıdır. Bu hasara buğ­day, arpa, çavdar, yulaf gibi tahılların içerisinde bulunan gluten isimli bir protein neden olmaktadır.

Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır. Ailevi kalıtım söz konusudur. Hastalık yaşamının her hangi bir bölümünde ortaya çıkabilmektedir. Bazen çölyak hastalığı, bir ameliyat, doğum son­rası, gebelik sürecinde, viral enfeksiyon ya da şiddetli duygusal stresten sonra tetiklenebildiği gibi direkt çölyak hastalığı tablosuyla da ortaya çıkabilir. Çölyak hastalığı literatürde; çocuk­luk, ergenlik, orta yaş ve yaşlılıkta ortaya çıktığı görülmüştür.Çölyak hastalığı ile karşılaşıldığında, sağlıklı bir ya­şam için gerekli olan tek şey dikkattir. Yaşantımızı daha kolay bir hale getirmek için hastalığa sebep olan gıdalardan uzak durmaktır. Dikkatli bir beslenme programıyla her sağlıklı insan gibi bu bireyler büyür, okula gider, evlenir, çocuk sahibi olur, çalışır ve ya­şantısına devam edebilirler. Çölyak bir yaşam tarzı olarak hayata yerleşmelidir.

Hastalık tipik belirtilerle başlayabileceği gibi çok hafif de seyredebilir.Çocuklarda karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştah­sızlık, enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kus­ma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabilir.Yetişkinlerde ise karın bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması, ishal, kusma, bez­ginlik, nedeni bilinmeyen karaciğer hastalıkları, ağız içinde oluşan aftlar, iştahsızlık, gaz şikayetleri, eklem ve kemik ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.

Çölyak hastalığının insan sağlığı üzerinde önem taşıyan birçok değişimlere neden olmasından dolayı doğru teşhisi önemlidir. Teşhis yöntem­lerinden kan testleri serolojik özel testler (AGA, EMA) ile ön tanı konmakta ancak kesin tanı ince bağırsak biyopsisi ile konmaktadır. Çölyak hastalığı­nın tek tedavisi ömür boyu buğday, arpa, çavdar. yulaf tahılları ve bunlar­dan üretilen besinlerde bulunan glutenden uzak sıkı bir diyettir.Diyette güvenle tüketilebilecek besinler; tüm sebzeler meyveler, bakliyatlar, katkısız katı ve sıvı yağlar, yumurta, bal, reçel, basit toz şeker, zeytin, et, balık, tavuk, (bu ürünler katkılı olmadık­ları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır.) Mısır, pirinç, patatesin hem kendileri hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. Ayrı­ca kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu da tercih edilebilir. Çölyak hastalığında Diyet Tedavisinde Tüketil­memesi Gereken Besinler;  buğday, arpa, çavdar ve yulaf katkılı her türlü ürün. (un, bulgur, bulgur pilavı, irmik, makarna, şehriye, kuskus, ekmek, kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, çö­rek, gofret, simit, kraker, dondurma küla­hı, unlu tatlılar, gluten içeren hazır salça, ketçap, un ilave edilen çorbalar, soslar, tarhana, yarma gibi). Galeta ununa, una batırılarak kızartılmış tavuk balık gibi et ürünleri, malt kullanılan içecekler (bira votka cin v.b.), Gluten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler, sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların bazıla­rında gluten bulunabilmektedir. Bu konu­da bilgi edinilmelidir. Tuzlu, soslu kuruyemişler, glutenle yapıştırıldığı için yasaktır.Ancak bunların glutenle işlem görmemiş hali, gluten içer­meyen kuruyemişler serbesttir.Çölyak Hastalığında Tüketilen Özel Glutensizun, makarna, şehriye, çikolata, kek- kraker-bisküvi, irmik, güllaç, tarhana, ayrıca gluten içermeyen karabuğday (greçka) üre­tilmekte olup rahatlıkla tüketilebilir.Ayrıca doğal gıdalara önem verilmeli (süt-et-balık- yumurta-sebze-kuru baklagil-pirinç-mısır- patates).Okul ve dışarıda yemek yerken dikkatli seçimler yapılmalı.Buğday unu, karışık mısır unu, pirinç ununa dik­kat edilmeli.Çok iyi bir etiket okuyucusu olunmalı.Etiketsiz gıda tüketiminde de çok dikkat edilmeli.İlaçlar, kozmetik ürünleri, şampuan, kremler vb. gluten içerikleri yönünden dikkatli kullanılmalı. Pişirme ve hazırlık aşamasında güvenli gıdaların glutenli gıdalarla bulaş olmamasına(temas etmemesine)  dikkat edil­melidir.