<

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Isparta İl Sağlık Müdürlüğü

T.C. Sağlık Bakanlığı T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Isparta İl Sağlık Müdürlüğü

Facebook Twitter Google Plus Linkedin

Dünya Çölyak Günü

Güncelleme Tarihi: 31/10/2017

9 “MAYIS DÜNYA ÇÖLYAK GÜNÜ” BASIN BÜLTENİ

            Çölyak hastalığı (Gluten Enteropatisi), bağırsaklardaki sindirimi sağlayan villus [tüysü oluşumlar] denilen yapıların bozulmasına sebep olan ve dolayısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini engelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir alerjik sindirim sistemi hastalığıdır. Bu hasara buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahılların içerisinde bulunan guluten isimli bir protein neden olmaktadır.

            Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır. Ailevi kalıtım söz konusudur. Hastalık yaşamının herhangi bir bölümünde ortaya çıkabilmektedir. Bazen çölyak hastalığı, bir ameliyat, doğum sonrası, gebelik sürecinde, viral enfeksiyon ya da şiddetli duygusal stresten sonra tetiklenebildiği gibi direkt çölyak hastalığı tablosuyla da ortaya çıkabilir. Çölyak hastalığı literatürde; çocukluk, ergenlik, orta yaş ve yaşlılıkta ortaya çıktığı görülmüştür. Çölyak hastalığı yaşam boyu süren gıda alerjisidir. Günümüzde insanoğlunun en sık rastlanan genetik hastalığı olarak kabul edilmektedir.

            Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu buğday, arpa, çavdar, yulaf tahılları ve bunlardan üretilen besinlerde bulunan glutenden uzak sıkı bir diyettir.

            Ülkemizde Çölyak hastalığı görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişmekte olup Türkiye’de 250 bin ile 750 bin arasında çölyak hastası tahmin edilmekte iken ancak yüzde 10’nuna tanı konulduğu dikkate alındığında 25 bin ile 75 bin arasında tanı almış hasta beklenmektedir. Bakanlığımızın Sağlık Bilgi Sistemlerinde Çölyak hastalığı raporu alan hasta sayısı 67.683 olarak bilinmekte ve bu hastaların ilimizde dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir.

 

İLİMİZDE 2015 YILI NİSAN AYI  İTİBARİ  İLE  ÇÖLYAK HASTALIĞI DAĞILIMI

İl Adı

Hasta Sayısı

Nüfus

Sıklık %

ISPARTA

276

421.930

0,07

           

            Çölyak hastalığı yaşam boyu süren tek gıda alerjisidir. Günümüzde insanoğlunun en sık rastlanan genetik hastalığı olarak kabul edilmektedir. Olgular asemptomatik olabildiği gibi, tanı gecikmesinde ölüme kadar varabilen geniş bir klinik yelpaze ile karşımıza gelebilmektedir. Çölyak hastalığı tanı öncesi yüksek morbidite ve mortaliteye neden olurken, tanı konulduktan sonra hastalık olmaktan çıkarak bir yaşam biçimi haline gelmektedir.

Hastalık bazı bireylerde yıllarca hiç belirti vermez veya çok hafif seyredebilir ve kişi çölyaklı bir hasta olduğunu uzun süre fark etmeyebilir. Hastalık tipik belirtilerle başlayabileceği gibi çok hafif belirtilerle de seyredebilir. Çölyak hastalığı olan çocuklarda özellikle karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabilir. İleri yaşlarda hastalığın belirtileri daha geniş bir yelpazeye yayılır.

Yetişkinlerde görülen belirtiler şunlardır: Karın bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması,ishal,kusma,bezginlik, nedeni bilinmeyen karaciğer hastalıkları,büyüme geriliği ,ağız içinde oluşan aftlar,iştahsızlık, gaz şikayetleri,eklem ve kemik ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler.

ÇÖLYAK HASTALIĞININ TEDAVİSİ NEDİR?  

            Çölyak hastalığının tek tedavisi ömür boyu buğday, arpa, çavdar yulaf tahıllarında bulunan glutenden uzak sıkı bir diyettir.

Çölyak hastaları,  buğday,  arpa, çavdar, yulaflı gıdalar tüketmedikleri gibi ayrıca marketlerde satılan hazır gıdaların içeriklerine dikkat etmelidirler. Mutlaka gluten içermeyen gıdalar tüketmeliler.

            Doğal glutensizlerin dışında glutensiz olarak tanımlanan bir gıda tam anlamı ile glutensiz değildir. Diğer bir deyişle sıfır glutenli bir yaşam olanaksızdır. WHO (World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü) ve FAO (Food and Agriculture Organization- Amerikan Gıda ve Tarım Örgütü) 1998’de kilogramında 200 mg dan daha az gluten içeren gıdaları glutensiz gıda olarak ilan etmiştir. Ancak 2007 yılında bu sınır 20 miligrama çekildi. Günümüzde de kilogramında 20 mg’dan daha fazla gluten içermeyen gıdalar glutensiz gıda olarak kabul edilmektedir. Ülkemizdeki glutensiz ürün tebliğ uygulamalarda da 2007 yılında kabul edilen değer kullanılmaktadır.

ÇÖLYAK HASTALARI İÇİN GÜVENLİ YİYECEKLER:

             Tüm sebzeler, Tüm meyveler, Tüm katkısız katı ve sıvı yağlar, Yumurta, bal, reçel, basit toz şeker, zeytin,Et, balık, tavuk, (Bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır.)Una batırılmamış konserve çeşitleri,Mısır, pirinç, patatesin hem kendileri hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. Ayrıca kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu da kullanılabilir. Evde çekilmiş güvenli baharatlar. 

ÇÖLYAK HASTALIĞINDA DİYET TEDAVİSİNDE TÜKETİLMEMESİ GEREKEN BESİNLER:

·          Buğday, arpa, çavdar ve yulaf katkılı her türlü ürün. (un, bulgur, bulgur pilavı, irmik, makarna, şehriye, kuskus, ekmek, kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, çörek, gofret, simit, kraker, dondurma külahı, unlu tatlılar, gluten içeren hazır salça, ketçap, un ilave edilen çorbalar, soslar, tarhana, yarma gibi).

Galeta ununa, una batırılarak kızartılmış tavuk balık gibi et ürünleri. 

·         Malt kullanılan içecekler, bira votka cin v.b.

·         Gluten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler.

·         Sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların bazılarında gluten bulunabilmektedir. Bunlar yenilmeden önce muhakkak ürün hakkında bilgi edinilmelidir.

·         Tuzlu, soslu kuruyemişler, glutenle yapıştırıldığı için yasaktır. Ancak bunların glutenle işlem görmemiş hali, gluten içermeyen kuruyemişler serbesttir.

·         Glutensiz diyette ayrıca nelere dikkat edilir? 

·         Doğal gıdalara önem verilmeli. (süt-et-balık-yumurta-sebze-kurubaklagil-pirinç-mısır-patates)

·         Okul ve dışarıda yemek yerken dikkatli seçimler yapılmalı.

·         Buğday unu karışık mısır unu, pirinç ununa dikkat edilmeli.

·         Etiketsiz gıda tüketiminde çok dikkatli olunmalı.

·         İlaçlar, kozmetik ürünleri, şampuan, kremler vb. gluten içerikleri yönünden dikkatli kullanılmalı.

            Pişirme ve hazırlık aşamasında güvenli gıdaların glutenli gıdalarla bulaş olmamasına dikkat edilmelidir.

Glutenin yerini alabilecek ürünler: 

·         Pirinç

·         Mısır

·         Nohut

·         Sorghum (darı)

·         Greçka (kara buğday)

·         Amaranth

·         Quinoa

·         Teff

Çölyak hastalığında tüketilen özel glutensiz gıda ürünleri:

·         Glutensiz un

·         Glutensiz makarna

·         Glutensiz şehriye

·         Glutensiz çikolata

·         Glutensiz kek, kraker

·         Glutensiz irmik

·         Glutensiz güllaç

·         Glutensiz bisküvi

·         Glutensiz tarhana      

·         Greçka Buğdayı        

            2015 yılında değişen sağlık uygulama tebliğine göre çölyak hastalığında; gastroenteroloji uzman hekimi tarafından 1 yıl süreli rapor düzenlenir. Bu hastaların kısıtlı diyetleri sebebi ile hayati öneme haiz özel formüllü un ve özel formüllü un içeren mamul ürünler (makarna, şehriye, bisküvi, çikolata, gofret vb.); gastroenteroloji uzman hekimi tarafından düzenlenen uzman hekim  raporuna dayanılarak hastalara maddi destek sağlanmaktadır.

a) yaş için 78,75 (yetmişsekiz lira yetmişbeş kuruş) TL,

b) 5-15yaş için 120 (yüzyirmi) TL,

c) 15 yaş üstü için 108,75 (yüzsekiz lira yetmişbeş kuruş) TL,